วัดท่าข้าม อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ จิตวิญญาณของครูช่างกับจิตรกรรมที่เกือบเลือนหายไป

ปัจจุบันเรามักจะเห็นและได้ยินถึงการบูรณะอย่างไม่เข้าใจ ทำให้โบราณสถานที่สร้างขึ้นด้วยจิตวิญญาณของครูช่าง และผู้อุปถัมภ์อันเปี่ยมด้วยความศรัทธา และทรงคุณค่าในทุกมิติสูญหายมลายสิ้นด้วยน้ำมือของคนปัจจุบันเพียงข้ามคืน

วัดท่าข้าม ตำบลสบเปิง อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่จิตรกรรมฝาผนังล้านนาอันทรงคุณค่า..ที่เกือบจะโดนลบทำลาย

“ท่านเจ้าอาวาส เล่าให้ฟังว่าวิหารหลังนี้เกือบจะโดนรื้อแล้วในช่วงปี 2527 เพราะชำรุดทรุดโทรมมาก แต่โชคดีที่กรมศิลป์มาห้ามไว้เสียก่อนและมาทำการบูรณะปฏิสังขรณ์ ก็เลยยังคงอยู่ให้ได้คนรุ่นหลังได้ชมความงดงามของสถาปัตยกรรมและจิตรกรรมฝาผังที่อยู่ด้านในวิหาร”

วัดท่าข้าม ชื่อทางกรมศาสนา คือ “วัดสุปัตตนาราม” เป็นวัดโบราณขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติ เมื่อปี พ.ศ.2525 ภายในวิหารมีจิตรกรรมฝาผนังสกุลช่างไทยใหญ่ – ไทยวน เป็นเรื่องพุทธ-ประวัติ การสังคายนาพระไตรปิฏก และชาดกพื้นบ้านชาดกนอกนิบาต เรื่อง แสงเมืองหลงถ้ำ (ปรากฎตัวอักขรล้านนาเขียนไว้บริเวณด้านล่างของภาพ) และพุทธประวัติตอนปราบท้าวมหาชมพู โดยครูช่าง “ส่างจะเล” เขียนขึ้นราวต้นพุทธศตวรรษที่ 25

วิหารคำ วัดท่าข้าม สร้างขึ้นราวปี พ.ศ.2407 โดย ครูบาพรหม สรวิจา ณ บริเวณที่แต่เดิมเป็นจุดข้ามฟากแม่น้ำฮาว (ที่มาของชื่อวัด) เข้าใจว่าในสมัยนั้นคงมีการนำสินค้าล่องจากแม่น้ำมาค้าขายยังย่านนี้อย่างคึกคัก

คหบดีชาวไทใหญ่จึงเกิดศรัทธาเป็นต้นเค้าในการเขียนภาพจิตรกรรมภายใน สถาปัตยกรรมเป็นวิหารทรงพื้นเมืองล้านนา โครงสร้างม้าตั่งไหม เสาวิหารและเครื่องไม้ลงชาดตกแต่งลวดลายคำ ภายในวิหารด้านหน้าพระประธานมธรรมาสน์ทรงปราสาทล้านนา

ซึ่งพระสงฆ์ใช้ในการเทศนาธรรม ด้านหน้าแหนบ โก่งคิ้ว ตกแต่งด้วยแก้วจืนลวดลายมังกร กับหงส์ และลายเมฆา ภายในวิหารประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้น ลงรักปิดทองคำเปลว แท่นแก้วประดับตกแต่งด้วยลวดลายแก้วจืน ด้านหลังเป็นลายคำพรรณพฤกษา เชิงบันไดมีนาคอยู่ด้านข้างช่วงบนเป็นหัวนาค ช่วงล่างเป็นมังกร หรือเรียกว่า เหราพญานาค

นอกจากนี้ยังมีหลังคามุกคลุมบันไดทางขึ้นด้านข้าง 2 ข้าง (ทิศเหนือและทิศใต้) ลด 2 ชั้น รับกับวิหาร อันเป็นทางที่สำหรับพระสงฆ์ขึ้นไปทำพิธีกรรมในพระวิหาร
กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ได้ประกาศขึ้นทะเบียนและกำหนดขอบเขตในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 98 ตอนที่ 177 ลงวันที่ 27 ตุลาคม 2524

จิตรกรรมฝาผนังวัดท่าข้าม จัดอยู่ในกลุ่มของสกุลช่างไทใหญ่ในล้านนา เช่นเดียวกับจิตรกรรมฝาผนังวัดบวกครกหลวง จิตรกรรมฝาผนังวัดป่าแดด แม่แจ่ม จิตรกรรมฝาผนังวัดท่าข้ามความงามในเชิงช่าง มีการใช้องค์ประกอบทางศิลปะที่แปลกไปกว่าจิตรกรรมที่อื่นๆ

มีลักษณะเฉพาะที่พิเศษ คือ การใช้แถบสี คู่สีคราม นำ้ตาลแดง เป็นเส้นลายขวางคล้ายๆลายผ้าซิ่น เป็นพื้นหลังของภาพ และการใช้เส้นโค้งเป็นเส้นสินเทาในบางภาพ การนำเสนอเนื้อหาต่างๆ โดยใช้รูปคน สัตว์ สิ่งของ ธรรมชาติ และสถาปัตยกรรม เขียนบนพื้นเส้นลายขวาง

เป็นตัวดำเนินเรื่อง ตัวละครลดทอนความเป็นอัตลักษณ์ไทใหญ่ลงและผสานวิถีชีวิตคนไทยวนมากขึ้น สีที่ใช้เป็นคู่สีคราม น้ำตาลแดง มีความแปลกตา งดงาม ลงตัว ทั้งรูปแบบและเนื้อหา มีคุณค่ายิ่ง……..

ภาพและบทความโดย รองศาสตราจารย์ลิปิกร มาแก้ว

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น

shares